Peter James Netherlands
Peter James, Op dood spoor, uitgeverij De Fontein

'Schrijven waarover je zelf wil'

Door Gijs Korevaar

Elke schrijver heeft recht op een valse start. Zo'n fout is snel gemaakt. De Engelse thrillerauteur Peter James, die nu furore maakt met een serie over de politie in het Zuid-Engelse badplaats Brighton, kan er van meepraten. "Ik wil mijn hele leven al schrijver worden. In 1980 was het erg in de mode om over spionnen te schrijven, dus dat deed ik ook maar. Tot mijn verrassing werd het gepubliceerd, maar het flopte geweldig. Ik ben toen gaan uithuilen bij een vriendin die bij Penguin werkte. 'Wat weet jij nu van spionnen, Peter', vroeg zij aan mij. Niets, dat klopte wel. Nou, dan moet je opboksen tegen John le Carre' die zelf bij de geheime dienst heeft gewerkt, of Len Deighton. Dat haal je niet. Je moet schrijven waar je over wilt schrijven. Dat was voor mij alsof de bliksem insloeg. Dat heb ik vanaf dat moment ook gedaan: schrijven over dingen waar ik wat van af weet en waarover ik zelf wil schrijven."

Peter James is op wereldtournee om zijn boeken te promoten even in Nederland. "Soms moet ik me zelf er aan herinneren in welk land ik ook al weer ben," grapt hij. Met Engelse beleefdheid ontvangt hij de gasten in de bibliotheek van het Amsterdamse ambassadehotel waar zo veel schrijvers op hun rondreis hun intrek nemen. Een kleine versiering van een gouden handboei siert de revers van zijn jasje en laat er geen misverstand over bestaan: Hier zit een thrillerauteur.

Toch heeft het jarenlang geduurd voordat hij 'doorbrak' buiten Engeland. Zijn eerste boek schreef hij al toen hij achttien was. "Maar dat is gelukkig nooit gepubliceerd," zegt hij. Met een wat overdreven rilling herinnert hij zich hoe slecht zijn eerste probeersel was. Als twintiger rolde hij als 'second best' de filmwereld in. "Ik werkte als gofer, een manusje-van-alles, in een studio. Toen de scriptschrijver ziek was, vroegen ze of ik in wilde vallen. Daarna was ik de scriptschrijver. Later ben ik dat gaan combineren met produceren van films. Scriptschrijven is een nachtmerrie. Zoveel mensen willen er wat over te zeggen hebben. De acteurs, de regisseur, de producer, de filmmaatschappij. Als producer heb je meer invloed en kan je beter doen wat je met een film wil."

Maar ideaal was het niet voor Peter James. De pen bleef trekken. Na het gesprek met zijn vriendin bij Penguin schreef hij een eerste thriller. Dat werd eind jaren tachtig een groot succes in Engeland. Daarna verliet hij de filmwereld en de grote stad Londen om zich als schrijver te vestigen op het platteland van Sussex. Hij schreef tot 2000 ongeveer een boek per jaar. Maar buiten Engeland wilde het maar niet lukken. Hij bleef een beroemdheid in eigen land. In 2000 ging echter zijn wereld op zijn kop. Er volgde een scheiding van zijn vrouw en hij ging terug naar de stad. "Ik merkte dat ik met de stofzuiger naar de winkel terugging. Niet omdat er iets mis was, maar ik had gewoon behoefte aan een praatje. Nu woon ik een gedeelte van de tijd weer in Londen en een deel in Sussex. Dat is voor mij een betere combinatie."

Hij ging ook weer aan de slag als filmproducer en maakte onder meer de beroemde film Merchant of Venice. "Ik wilde weer in een team werken en niet langer alleen achter mijn computer zitten. Dat is de valkuil van een schrijver: Je wordt zo gei"soleerd dat je gaat schrijven over schrijvers, zoals Stephen King. Ik wilde echter wel blijven schrijven en heb in 's avonds mijn eerste thriller over Brighton geschreven. Toen dat uitkwam explodeerde het. Ook in buitenland werd het nu verkocht. En nu zit ik weer op een boek per jaar en heb ik de filmwereld weer verlaten. Het heeft me wel goed gedaan. Ik ben fris uit die film-pauze van vijf jaar gekomen."

Met zijn serie over Brighton -- 'een van de meest criminele steden van heel Engeland' -- is ook zijn interesse in agenten en de manier waarop die werken, toegenomen. Nu spendeert hij veel tijd aan onderzoek voor zijn boeken bij de politie. In de auto, het kantoor maar ook bij een plaats delict is Peter James te vinden. "Ik werd onlangs gebeld door de hoofdinspecteur. He' Peter, we gaan een overvaller oppakken. Wil je mee? Ja, dat wilde ik wel. 'Bij de deur wegblijven voor als hij gaat schieten', zeiden ze tegen me. Nou daar stond ik dan. Met de deurram naar binnen en terwijl die man op de grond ligt zegt hij: Wel het slot maken, want vorige keer dat ik werd meegenomen is er ingebroken. En een oud vrouwtje kwam naar buiten kijken en schold de politie stijf. Dat verzin je allemaal niet. Je kan alleen maar over de politie schrijven als je het hebt meegemaakt. Dan is het echt. Authentiek."

Die agenten, rechercheurs, maar ook junks, rijke zakenlieden, domme politici en onschuldige passanten, bevolken de boeken van Peter James. Die mensen zijn volgens hem belangrijker dan de plots die hij verzint. "Een boek dat alleen maar drijft op een plot, is niets voor mij. Dat zijn heel vaak van die actieboeken zoals Clancy of Ludlum. Die lees ik niet. Ik houd meer van iemand als Elmore Leonard. Die maakt niet zulke goeie plots, maar die karakters van hem die zijn werkelijk ongelofelijk goed."

De verhalen van Peter James beginnen als kleine ideetjes die hem door de actualiteit worden aangereikt. Een artikeltje in de krant, een opmerking van een agent, het kan van alles zijn. Hij heeft zelf last van claustrofobie en bedacht dat levend begraven worden het ergste was dat hem zou kunnen overkomen. Dat is Doodsimpel geworden. En een verhaal van een rechercheur die hem een 'snuff movie' liet zien, werd De dood voor ogen. Op dood spoor begon als een losse opmerking van een bekende bij de politie dat inbrekers tegenwoordig meer geld verdienen met Internet, drugs en het jatten van andermans identiteit voor illegale praktijken. "De criminaliteit verandert. Vroeger waren mensen bang voor inbrekers. Niet van die junks die een ruitje inslaan en er snel vandoor gaan, maar van die professionele inbrekers die alles leeghalen. Bijna van de ene op de andere dag is die inbreker weg. Die zit achter zijn computer." Peter James begint te lachen. "Dan kunnen ze ook kantooruren aan houden. Want 's nachts inbreken en overdag achter helers aan lopen, gaat vervelen."

Die wereld van politie en misdaad trekt aan Peter James. Niet om er aan mee te doen, maar wel als toeschouwer. Hij is er van overtuigd dat die aantrekkingskracht meer mensen in hun greep heeft. De auteurs beschrijven in hun boeken de echte wereld en de lezers kunnen er lekker veilig in hun leunstoel zitten rillen van angst. "Maar tegelijk kunnen ze opgelucht ademhalen. Ik ben het niet. Het is een ander overkomen. Mensen blijven altijd naar ongelukken staan kijken. Het is een morbide fascinatie met de dood, maar het geeft de mensen ook een soort van tevredenheid, want zi'j liggen niet in een plas bloed."

Een roman, literatuur met een hoofdletter, gaat niet over dat echte leven, weet Peter James. Die gaan over abstracte vraagstukken als De Liefde, Het Leven, God. Thrillers beschrijven de duistere instincten van mensen in de hedendaagse maatschappij. "Ik wil niet arrogant zijn, maar als Charles Dickens of Emile Zola nu zouden leven, zouden ze thrillers schrijven want dat is de beste manier om de samenleving te analyseren."

:: Peter James Netherlands